آموزش رياضي : گزاره ها - 1
گزاره ها :
نخستین مطلبی که در منطق دو ارزشی با آن مواجه می شویم ، گزاره است .
گزاره جمله ای است خبری که یا درست است و یا نادرست . یک گزاره به صورت هم زمان نمی تواند هم درست باشد و هم نادرست . این امکان وجود دارد که ما قادر به تعيين درستي یا نادرستي یک گزاره نباشيم و شاید لازم نباشد که بدانیم یک گزاره درست است یا نادرست ، ولی کافیست که مطمئن شویم كه گزاره دارای یکی از این دو ارزش می باشد . با توجه به تعريف فوق جملات امری ، پرسشی و عاطفی و صيغه دعا نمیتوانند به عنوان یک گزاره تلقی بشوند زيرا نمیتوان براي آنها ارزش درست بودن یا نادرست بودن را قائل شد .
با مثال هاي زير مفهوم گزاره را بهتر درك خواهيم كرد :
1- 5 عددی است زوج .
2- فردا سه شنبه است .
3- همه اعداد زوج بر 2 بخش پذیر هستند .
4- تمامی اعداد اول فرد هستند .
5- حاصل ضرب دو عدد 3 و 4 در یکدیگر برابر است با 12 .
6- سی امین رقم اعشاری عدد پی ، 9 است .
7- تهران پایتخت ایران است .
8- شیراز هفتمین شهر بزرگ ایران است .
تمامی جملات مثال فوق گزاره هستند ، زیرا خبرهایی را اعلام میکنند که یا درست هستند و یا نادرست . ارزش گزاره های 1 و 4 نادرست ، و ارزش گزاره های 3 و 5 و 7 درست می باشد . ارزش گزاره ي 3 بستگی دارد به روزی دارد که گزاره بیان می گردد و ارزش گزاره های 6 و 8 در حال حاضر نامعین بوده و پس از تحقیق ارزش آنها تعیین خواهد شد .
به مثال های زیر توجه نمائید :
1- روز به خیر ...
2- حال شما خوب است ؟
3- لطفا درب را ببنديد .
4- خدا رفتگان شما را بیامرزد .
5- موفق باشی .
6- به امید دیدار .
7- خدا نگهدار .
8- وه ، چه گل زيبايي !
هیچیک از جملات فوق گزاره نیستند ، زیرا جنبه خبری ندارند .
گزاره ها را می توان به دو گروه ساده و مرکب تقسیم نمود .
گزاره هاي ساده : گزاره هايي هستند كه فقط يك خبر را اعلام مي كنند . مانند گزاره هايي كه در مثال عنوان كرديم .
گزاره هاي مركب : به گزاره هايي اطلاق مي گردد كه بيش از يك خبر را اعلام ميكنند . به عبارت ديگر گزاره ي مركب ، تركيبي از دو يا چند گزاره ي ساده مي باشد . به عنوان مثال گزاره ي " همه اعداد زوج بر 2 بخش پذير هستند و تهران پايتخت ايران است . " يك گزاره ي مركب مي باشد .
همانگونه كه در توضيحات اوليه اشاره شد براي يك گزاره ي ساده يكي از دو ارزش درست بودن و نادرست بودن را امكان پذير دانستيم ، كه به اين وضعيت حالت هاي منطقي يا امكان هاي منطقي نيز گفته مي شود . ليكن براي گزاره هاي مركب بر حسب اينكه از چند گزاره ي ساده تشكيل شده باشند حالت هاي منطقي متفاوتي وجود خواهد داشت . به عنوان مثال اگر يك گزاره ي مركب از دو گزاره ي ساده تشكيل شده باشد ، براي آن گزاره ي مركب 4 حالت منطقي وجود دارد . حالت هاي منطقي گزاره هاي مركب متعاقبا به طور مفصل مورد بحث و بررسي قرار خواهند گرفت .
در رياضيات گزاره های ساده را با حروف كوچك مانند t , s , r , q , p , … و گزاره های مرکب را با حروف بزرگ مانند T , S , R , Q , P , … نمايش مي دهند .