آموزش اقتصاد مهندسی 3
فصل اول
اصول پايه اي در علم اقتصاد :
در اين فصل سعي بر آن است كه اصول ابتدايي و پايه اي علم اقتصاد را معرفي نموده و آنها را مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار دهيم .
فرض كنيد دو گزينه ي زير پيش روي شما قرار داشته باشد .
الف) دريافت مبلغ 1،000،000ريال در زمان حال
ب) دريافت مبلغ x ريال دقيقاً يكسال بعد ، چنانچه x يكي از حالت هاي زير باشد :
1- x برابر 1،000،000 باشد .
2- x برابر 1،200،000 باشد .
3- x برابر 1،500،000 باشد .
4- x برابر 2،000،000 باشد .
بديهي است كه انتخاب x ريال در گزينه ي ب به جاي 1،000،000 ريال در گزينه ي الف بستگی به ميزان خصوصيات و اطلاعات اقتصادي شما خواهد داشت . شايد قادر نباشيم شخصي را پيدا كنيم كه حاضر باشد گزينه ي 1،000،000=x ريال را در گزينه ي ب جايگزين گزينه الف نمايد . شايد بسياري از اشخاص حاضر نباشند كه حتي گزينه ي 1،200،000=x را جايگزين گزينه ي الف نمايند ، زير ا بر اين باورند كه ممكن است ارزش 1،200،000 ريال در سال بعد كمتر از 1،000،000 ريال كنوني باشد .
هر شخصي مي تواند در برابر دريافت مبلغ A ريال در يكسال بعد نسبت به دريافت 1،000،000 ريال كنوني بي تفاوت باشد . در اين صورت مي توان گفت كه از نظر آن شخص ارزش كنوني 1،000،000 ريال با A ريال يكسال بعد مساوي است .
در مثال ذكر شده ي فوق چند اصل پايه اي از علم اقتصاد نهفته است كه يك به يك به آنها خواهيم پرداخت .
بهره :
در كتب مختلف تعاريف متعددي از بهره وجود دارد كه بهترين تعريف را مي توان به شكل زير بيان نمود .
بهره يعني پاداش استفاده از سرمايه . به عبارت ديگر بهايي که وامگیرنده از بابت استفاده کردن از پولهای وامدهنده به او پرداخت میکند را بهره میگويند .
هرچه ميزان بهره بيشتر باشد ، بدين معني است كه مي بايست هزينه ي بيشتري در قبال استفاده از سرمايه پرداخت نمود .
براي محاسبه مقدار بهره از رابطه زير استفاده مي شود :
مبلغ اوليه – مقدار اصل و فرع = مقدار بهره
نرخ بهره:
نرخ بهره درصد پاداش پرداختی بر روی پول ، برحسب پول در تاریخ معین که معمولاً یکسال بعد از تاریخ معین است ، میباشد .
نرخ بهره در واقع هزینه ایست که باید برای دریافت اعتبار پرداخت نمود .
ارزش زماني پول :
چون می توان از پول بعنوان سرمایه و منبع تولید استفاده کرد و پس از یک دوره سرمایه گذاری کسب سود نمود بنابراین ارزش مبلغ معینی پول در زمان حاضر به مراتب بیش از همان مقدار پول در آینده است . این مفهوم را نباید با تورم اشتباه گرفت . در کشورهایی نیز که تورم وجود ندارد پول دارای ارزش زمانی است و در محاسبات اقتصادی باید به ارزش زمانی پول توجه کرد . چنانچه شخصي مبلغي را در بانك ذخيره نمايد و يا در موسسه ئي كه به سود دهي آن اطمينان داشته ، سرمايه گذاري نمايد ، در مدت زمان معيني ، مبلغي به مبلغ اوليه او افزوده خواهد گشت ، كه اين مبلغ افزوده شده كه بر اثر نرخ بهره ( نرخ بازگشت سرمايه ) ايجاد شده ، بيانگر ارزش زماني پول خواهد بود .
با توجه به ارزش زماني پول است كه عبارت « پول ، پول مي سازد » به واقعيت نزديك مي گردد .
خالي از لطف نيست به واقعه تاريخي زير از نقطه نظر اقتصادي و ارزش زماني پول توجه نمود .
جزيره ي منهتن كه شهر نيويورك در آن واقع شده است ، در سال 1626 به مبلغ 24 دلار از سرخپوستان آمريكايي خريداري شد . حال فرض كنيد كه سرخپوستان مي توانستند با نرخ بهره ي 9 درصد ساليانه ، اين مبلغ را در بانك پس انداز كنند ، جدول زير نمايانگر ارزش زماني پول تا سال 2010 خواهد بود .
|
ارزش زماني پول ( دلار ) |
سال |
|
24 |
1626 |
|
16/26 |
1627 |
|
51/28 |
1628 |
|
08/31 |
1629 |
|
88/33 |
1630 |
|
62/312،187 |
1730 |
|
62/909،565،103 |
1830 |
|
26/5،726،201،358،464 |
1930 |
|
21/5،649،193،502،229،407 |
2010 |
با توجه به توصيفي كه از نرخ بهره و ارزش زماني پول شد ، مي توان نرخ بهره ساليانه را ( كه بر حسب درصد تعيين مي گردد ) از رابطه ي زير محاسبه نمود .
%100 × { مقدار مبلغ اوليه ÷ ( مبلغ اوليه – مقدار اصل و فرع پس از يكسال ) } = نرخ بهره
به عبارت ديگر :
%100 × ( مقدار اوليه ÷ مقدار بهره پس از يكسال ) = نرخ بهره
مثال 1 : شخصي مبلغ 5،000،000 ريال در بانك پس انداز نموده است و قرار است يكسال بعد مبلغ 5،750،000 ريال از بانك دريافت نمايد ، ميزان بهره و نرخ بهره ي اين سپرده گذاري به شرح زير ميباشد .
750،000 = 5،000،000 – 5،750،000 = مقدار بهره
%15 = 100 × (5،000،000 ÷ 750،000 ) = نرخ بهره
مثال 2 : يك شركت ساختماني جهت انجام تعهدات خود نياز به دريافت مبلغ 2،000،000،000 ريال تسهيلات از بانك دارد ، بانكي حاضر است اين تسهيلات را به صورت يكساله و با نرخ بهره ي %27 در اختيار اين شركت ساختماني بگذارد ، ميزان باز پرداخت اصل و فرع اين تسهيلات به شرح زير ميباشد .
540،000،000 = 27/0 × 2،000،000،000 = مقدار بهره پس از يكسال
2،540،000،000 = 540،000،000 + 2،000،000،000 = مقدار باز پرداخت اصل و فرع
مقدار باز پرداخت اصل و فرع را مي توان از رابطه ي زير نيز محاسبه نمود :
( i + ۱ ) × مبلغ اوليه = مبلغ اصل و فرع
i : نرخ بهره بر حسب اعشار ( در اين رابطه نرخ بهره بر حسب درصد لحاظ نمي شود )
در مثال هاي ذكر شده فوق دوره ي ارزش زماني يكساله فرض شده است . چنانچه مدت زماني بيش از يكسال باشد و يا دوره هاي زماني متفاوت باشند از قبيل ماهيانه ، سه ماهه ، شش ماهه و يا حتي روزشمار ، روش محاسبه متفاوت خواهد بود كه متعاقباً به آن خواهيم پرداخت .
