فصل اول

اصول پايه اي در علم اقتصاد :

در اين فصل سعي بر آن است كه اصول ابتدايي و پايه اي علم اقتصاد را معرفي نموده و آنها را مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار دهيم .

فرض كنيد دو گزينه ي زير پيش روي شما قرار داشته باشد .

الف) دريافت مبلغ 1،000،000ريال در زمان حال

ب) دريافت مبلغ x ريال دقيقاً يكسال بعد ، چنانچه x يكي از حالت هاي زير باشد :

1-    x برابر 1،000،000 باشد .

2-    x برابر 1،200،000 باشد .

3-    x برابر 1،500،000 باشد .

4-    x برابر 2،000،000 باشد .

بديهي است كه انتخاب x ريال در گزينه ي ب به جاي 1،000،000 ريال در گزينه ي الف بستگی به ميزان خصوصيات و اطلاعات اقتصادي شما خواهد داشت . شايد قادر نباشيم شخصي را پيدا كنيم كه حاضر باشد گزينه ي 1،000،000=x ريال را در گزينه ي ب جايگزين گزينه الف نمايد . شايد بسياري از اشخاص حاضر نباشند كه حتي گزينه ي 1،200،000=x را جايگزين گزينه ي الف نمايند ، زير ا بر اين باورند كه ممكن است ارزش 1،200،000 ريال در سال بعد كمتر از 1،000،000 ريال كنوني باشد .

هر شخصي مي تواند در برابر دريافت مبلغ A ريال در يكسال بعد نسبت به دريافت 1،000،000 ريال كنوني بي تفاوت باشد . در اين صورت مي توان گفت كه از نظر آن شخص ارزش كنوني 1،000،000 ريال با A ريال يكسال بعد مساوي است .

در مثال ذكر شده ي فوق چند اصل پايه اي از علم اقتصاد نهفته است كه يك به يك به آنها خواهيم پرداخت .

بهره :

در كتب مختلف تعاريف متعددي از بهره وجود دارد كه بهترين تعريف را مي توان به شكل زير بيان نمود .

بهره يعني پاداش استفاده از سرمايه . به عبارت ديگر بهايي که وام‌گیرنده از بابت استفاده کردن از پو‌ل‌های وام‌دهنده به او پرداخت می‌کند را بهره می‌گويند .

هرچه ميزان بهره بيشتر باشد ، بدين معني است كه مي بايست هزينه ي بيشتري در قبال استفاده از سرمايه پرداخت نمود .

براي محاسبه مقدار بهره از رابطه زير استفاده مي شود :

مبلغ اوليه – مقدار اصل و فرع = مقدار بهره

نرخ بهره:

نرخ بهره درصد پاداش پرداختی بر روی پول ، برحسب پول در تاریخ معین که معمولاً یکسال بعد از تاریخ معین است ، می‌باشد .

نرخ بهره در واقع هزینه ایست که باید برای دریافت اعتبار پرداخت نمود .

ارزش زماني پول :

چون می توان از پول بعنوان سرمایه و منبع تولید استفاده کرد و پس از یک دوره سرمایه گذاری کسب سود نمود بنابراین ارزش مبلغ معینی پول در زمان حاضر به مراتب بیش از همان مقدار پول در آینده است . این مفهوم را نباید با تورم اشتباه گرفت . در کشورهایی نیز که تورم وجود ندارد پول دارای ارزش زمانی است و در محاسبات اقتصادی باید به ارزش زمانی پول توجه کرد . چنانچه شخصي مبلغي را در بانك ذخيره نمايد و يا در موسسه ئي كه به سود دهي آن اطمينان داشته ، سرمايه گذاري نمايد ، در مدت زمان معيني ، مبلغي به مبلغ اوليه او افزوده خواهد گشت ، كه اين مبلغ افزوده شده كه بر اثر نرخ بهره ( نرخ بازگشت سرمايه ) ايجاد شده ، بيانگر ارزش زماني پول خواهد بود .

با توجه به ارزش زماني پول است كه عبارت « پول ، پول مي سازد » به واقعيت نزديك مي گردد .

خالي از لطف نيست به واقعه تاريخي زير از نقطه نظر اقتصادي و ارزش زماني پول توجه نمود .

جزيره ي منهتن كه شهر نيويورك در آن واقع شده است ، در سال 1626 به مبلغ 24 دلار از سرخپوستان آمريكايي خريداري شد . حال فرض كنيد كه سرخپوستان مي توانستند با نرخ بهره ي 9 درصد ساليانه ، اين مبلغ را در بانك پس انداز كنند ، جدول زير نمايانگر ارزش زماني پول تا سال 2010 خواهد بود .

ارزش زماني پول ( دلار )

سال

24

1626

16/26

1627

51/28

1628

08/31

1629

88/33

1630

62/312،187

1730

62/909،565،103

1830

26/5،726،201،358،464

1930

21/5،649،193،502،229،407

2010

با توجه به توصيفي كه از نرخ بهره و ارزش زماني پول شد ، مي توان نرخ بهره ساليانه را ( كه بر حسب درصد تعيين مي گردد ) از رابطه ي زير محاسبه نمود .

%100 × { مقدار مبلغ اوليه ÷ ( مبلغ اوليه – مقدار اصل و فرع پس از يكسال ) } = نرخ بهره

به عبارت ديگر :

%100 × ( مقدار اوليه ÷ مقدار بهره پس از يكسال ) = نرخ بهره

مثال 1 : شخصي مبلغ 5،000،000 ريال در بانك پس انداز نموده است و قرار است يكسال بعد مبلغ 5،750،000 ريال از بانك دريافت نمايد ، ميزان بهره و نرخ بهره ي اين سپرده گذاري به شرح زير ميباشد .

750،000 = 5،000،000 – 5،750،000 = مقدار بهره

%15 = 100 × (5،000،000 ÷ 750،000 ) = نرخ بهره

مثال 2 : يك شركت ساختماني جهت انجام تعهدات خود نياز به دريافت مبلغ 2،000،000،000 ريال تسهيلات از بانك دارد ، بانكي حاضر است اين تسهيلات را به صورت يكساله و با نرخ بهره ي %27 در اختيار اين شركت ساختماني بگذارد ، ميزان باز پرداخت اصل و فرع اين تسهيلات به شرح زير ميباشد .

540،000،000 = 27/0 × 2،000،000،000 = مقدار بهره پس از يكسال

2،540،000،000 = 540،000،000 + 2،000،000،000 = مقدار باز پرداخت اصل و فرع

مقدار باز پرداخت اصل و فرع را مي توان از رابطه ي زير نيز محاسبه نمود :

( i + ۱ )  × مبلغ اوليه = مبلغ اصل و فرع

i : نرخ بهره بر حسب اعشار ( در اين رابطه نرخ بهره بر حسب درصد لحاظ نمي شود )

در مثال هاي ذكر شده فوق دوره ي ارزش زماني يكساله فرض شده است . چنانچه مدت زماني بيش از يكسال باشد و يا دوره هاي زماني متفاوت باشند از قبيل ماهيانه ، سه ماهه ، شش ماهه و يا حتي روزشمار ، روش محاسبه متفاوت خواهد بود كه متعاقباً به آن خواهيم پرداخت .